Weblog over de geschiedenis van de familie van Egten en StruikPosts RSS Comments RSS

Print Print

Doeke van Egten van “jongen” tot matroos 3e klasse bij de Marine van december 1879 tot april 1890

Via het bevolkingsregister in Amsterdam was ik er achtergekomen dat Doeke van Egten Sr. bij de marine was geweest en gevaren had op de Monitor Cerberus. Bij een bezoek van Cornelis van Egten, zoon van Wouter van Egten, kwam het verhaal voorbij dat Doeke mogelijk in Atjeh had gezeten. Kortom, genoeg reden om dit alles uit te pluizen!

Via de scheepsjournalen van deze boot vond ik zijn stamboeknummer, 20819. In het Nationaal Archief heb ik die onlangs in kunnen zien. En inderdaad, Doeke Sr. is enkele jaren in Atjeh geweest en heeft zelfs de medaille voor belangrijke krijgsverrichtingen gekregen. Als hij in Atjeh is spelen er net een aantal belangrijke zaken, zoals de uitbarsting van de Krakatau, de gijzeling van de bemanning van de Nisero, de start van de scheepsblokkade van Atjeh, en de stranding van de Zr. Ms Leeuwarden.

Hierbij de belangrijkste gegevens in een overzichtelijk schema:
31 december 1879 aangenomen te Amsterdam als jongen
1 april 1880 aan boord van Zr.Ms.Opleidingsschip Admiraal van Wassenaer. jongen / 11 maart 1882 lichtmatroos
10 april 1882 aan boord van Zeehond lichtmatroos
10 september 1882   Tromp lichtmatroos
7 februari 1883   Atjeh 1 november 1883 matroos 3e klasse
13 december 1883   Emma matroos 3e klasse
5 juni 1885   Bali matroos 3e klasse
23 oktober 1885   Koning matroos 3e klasse
22 november 1886 gerepatrieerd met het particulier stoomschip Prins van Oranje matroos 3e klasse
16 januari 1887 aan boord van Wachtschip Willemsoord matroos 3e klasse
1 mei 1887 aan boord van Wachtschip Amsterdam matroos 3e klasse
1 mei 1887 gedetacheerd aan boord van Brak matroos 3e klasse
29 oktober 1887   ? matroos 3e klasse
1 mei 1888 gedetacheerd aan boord van Brak matroos 3e klasse
21 oktober 1888   ? matroos 3e klasse
11 mei 1889 aan boord van Zr.Ms.Opleidingsschip Admiraal van Wassenaer. matroos 3e klasse
21 juni 1889 aan boord van Zr.Ms. rammonitor 1e klasse Matador matroos 3e klasse
21 juni 1889 aan boord van Zr. Ms. Monitor Cerberus matroos 3e klasse

Hij heeft in totaal meer als 10 jaar bij de marine gezeten. Aangenomen als "jongen" op 31 december 1879. Hij was toen nog maar 15 jaar oud. Op zijn 16 verjaardag ging officieel zijn contract in. Tot die tijd verbleef hij bij de Marine in Leiden.

Admiraal van Wassenaer in de haven van Amsterdam. Hij gaat aan boord van de Admiraal van Wassenaer om opgeleid te worden tot lichtmatroos. Dat is een matroos met de laagste rang. Een lichtmatroos krijgt aan boord een opleiding. Op 11 maart 1882 krijgt hij deze rang. Het fregat Zr.Ms. 'Admiraal van Wassenaer' te Amsterdam was het eerste opleidingsschip voor jongens. Het reeds in 1856 te water gelaten fregat was het eerste fregat met stoomvermogen van de Koninklijke Marine. In 1875 werd het verbouwd tot opleidingsschip op de Amsterdamse Rijkswerf, waar het schip ook een vaste ligplaats kreeg. Volgens plan werd aan boord van de 'Admiraal van Wassenaer' aan jongens een twee-jarige opleiding worden gegeven tot lichtmatroos bij de zeemacht. Het schip zal tot 1913 in gebruik blijven als opleidingsschip.

Na de Adminraal van Wassenaer gaat hij op 10 april 1882 over op de Zr. Ms instructiebrik Zeehond. De wikipedia weet te melden over de brik: "Een brik heeft twee vierkantgetuigde masten, aangevuld met stagzeilen. Achter de grote mast bevindt zich een langsscheepszeil, het brikzeil.

Op 10 september 1882 gaat hij over op de majestueuze schroefstoomschip der eerste klasse Zr. Ms. Tromp. Een boot die op stoom vaarde maar ook kon zeilen. Met deze boot vertrok Doeke naar Nederlands Indie. De Tromp bracht hem naar Onrust, een eiland bij Batavia.

Daar ging hij over op de Zr. Ms Atjeh, ook een schroefstoomschip der eerste klasse. Dit was een kruiser net als de Tromp (www.dutchvleet.nl: Uit het Marine Jaarboek 1898-1899: met een vaart van 10 knopen kon een afstand van 2000 mijl worden afgelegd. Als de snelheid verlaagd werd tot 6 knopen, dan werd de af te leggen weg het dubbele, namelijk 4000 mijl. Maar dan was de kolenvoorraad van 590 m3 wel opgestookt. ) In het Marine Museum in Den Helder staat een model van de Atjeh, evenals de Tromp een schroefstoomschip 1ste klasse met twee schoorstenen. In het Nationaal Archief heb ik het scheepsjournaal van de Atjeh gefotografeerd en ik ben deze nu aan het doornemen. Op de dag dat hij aan boord zou zijn gegaan volgens het stamboek op foto 163 kom ik inderdaad zijn naam tegen: “Uit de rolle Zr Ms. Tromp in die van Zr. Ms Atjeh Lichtmatroos D. van Egten” Dat is natuurlijk een mooi bewijs dat het stamboek klopt tot nu toe. Aan boord van de Atjeh is het leven in het begin vrij eentonig. Ze liggen meer dan een maand bij Onrust met dagelijk een zelfde programma. Schoon schip maken, tuigage lessen, exercitie met geweer, etc. Op de eerste week aan boord gaat Doeke in de fout en krijgt hij starfdienst: “Gestraft met 8 dagen strafdienst de licht matroos v. Echten, uitkijk zijnde van zijn post geloopen.” Zijn naam wordt foutief hier met ch geschreven. Ik zal het scheepsjournaal doornemen op meer bijzonderheden. Van mijn vader wist ik dat hij als jongen de uitbarsting van de Krakatau op zee had meegemaakt. Nu is daarvoor ook het bewijs geleverd. Hij is op 26 en 27 augustus 1883 aan boord van de Atjeh als de uitbarstingen plaatsvinden. Hij is dan voor de kust van Oleh-Leh de havenstad van Kotja Radja, hoofdstad van Atjeh. Hij is dan zo’n 2500 kilometer van de Krakatau, maar de ontploffing was tot in Australië te horen geweest. Nieuwsgierig als ik was heb ik gelijk die twee dagen van het scheepsjournaal bekeken, maar helaas wordt er niets over gemeld. Na de Atjeh gaat hij op 13 december 1883 over op de Zr. Ms. Koninging Emma. Grappig genoeg is dat het schip waar de overgrootvader van mijn partner ook op gevaren heeft, zo’n 15 jaar later. Over dit schip is best veel te lezen op Internet. Zie bv: http://www.veteranen-online.nl/maritiem/emma.htm Doeke Sr. is aan boord als de Emma op 7 maart 1885 de Zr. Ms Leeuwarden assisteerd die op een rif gelopen is voor de kust van Atjeh. Het fregat met stoomvermogen Zr.Ms. 'Leeuwarden' loopt voor de kust van Atjeh (Nederlands-Indië) op een rif. Na het overgeven van de inventaris, tuigage, artillerie, enz aan de assisterende schepen w.o. Zr.Ms. 'Koningin Emma', 'Borneo' en 'Kedirie' kan het schip op 11 maart weer worden losgetrokken. De 'Leeuwarden' wordt hierna gesleept naar het eiland Onrust en vandaar naar Soerabaja. Het schip wordt nog in datzelfde jaar, in september 1885, uit dienst gesteld en verkocht voor de sloop. “

Op 5 juli 1885 gaat hij over naar het schroefstoomschip 3e of 4e klasse Zr. Ms. Bali De laatste boot waar hij in Nederlands Indië dienst op doet is de Zr. Ms ramtorenschip Koning der Nederlanden. Hij wordt op 22 november 1886 gerepatrieerd naar Nederland met de prins van Oranje waar hij op 16 januari 1887 een tijdje op een wachtscip in Willemsoord zal verblijven.

Zijn volgende boot wordt de Brak waar hij op 1 mei 1887 aanmonsterd. Op dit schip zal hij twee jaar blijven om vervolgens op 11 mei 1889 nog een korte tijd terug te gaan naar het schip waar hij als jongen werd opgeleid tot lichtmatroos, de Zr. Ms Opleidingsschip Admiraal van Wassenaer.

Als laatste schip dient hij op de Zr. Ms Monitor Cerberus. Al staat in zijn stamboek dat hij op de Monitor matador zou gaan dienen. Wel vreemd dat zo’n stamboek er nog naast kan zitten. In ieder geval weet ik nu al dat hij zeker ook op de Tromp en de Atjeh heeft gezeten omdat ik dat heb gezien in de scheepsjournalen van de Atjeh. Hier nog enkele schermafbeeldingen uit het scheepsjournaal van de Atjeh, 7 febr. 1883 folio 168,:

Doeke komt aan boord van de Zr. Ms. Atjeh, 7 februari 1883

17 februari 1883

Gestraft met 8 dagen strafdienst de licht matroos v. Echten, uitkijk zijnde van zijn post geloopen.

Nog wat aantekeningen die ik moet uitwerken van de foto's die ik gemaakt heb van de scheepsjournalen: Foto: nationaal archief 29072010 deel2 97.jpg in die buurt Krakatau nationaal archief 29072010 deel2 169.jpg 21 februari 1883 nationaal archief 29072010 deel2 161.jpg start van 7 febr. 1883 start van Doeke aan boord van de Atjeh Op 163: Uit de rolle Zr Ms. Tromp in die van Zr. Ms Atjeh Lichtmatroos D. van Egten Op 165: Lichtm. Les in tuigage Lichtmatrosen: Exercitie met het geweer en theorie over het tuig Ook nog een onduidelijke mededeling over theorie in de batterij over exercitie, etc 161 t/m 166 ze zijn dan in Onrust. Zie ook de Wikipedia Koning = Koning der Nederlanden Op 167 17 februari 1883 Gestraft met 8 dagen strafdienst de licht matroos v. Echten, uitkijk zijnde van zijn post geloopen. Op 168 19 febr., vlaggen in top vanwege de verjaardag van de koning, Willem III Op 172 1 maart 1883 11:30 Vendu van plunje van inlandse deserteurs. 3:30 Uitbetaling van soldijen en maandgelden Benaming van Kruiser 1e klasse Atjeh, normaal stoomschip of schroef stoomschip genoemd.   Van een aantal schepen vond ik in Het Scheepvaartmuseum beschrijvingen. Ik heb er een PDF van gemaakt en plaats die hier: Marine schepen

9 responses so far

Comments are closed.