Weblog over de geschiedenis van de familie van Egten en StruikPosts RSS Comments RSS

Print Print

Reglement van Schoolmeester Jillert Claeses van Egten te Ferwerd

Anton Musquetier stuitte op het volgende reglement voor de schoolmeester van Ferwerd in het rekeningen boek van de Hervormde Kerk van Ferwerd. Een bijzondere vondst omdat hierin precies omschreven wordt wat de taken van Jillert Claeses van Egten waren. De tekst laat zien wat voor uiteenlopende taken en verantwoordelijkheden een schoolmeester had in 1719. Zo is hij naast het leren lezen, schrijven en rekenen van de kinderen verantwoordelijk voor veel klussen in de kerk. Hij moet de klok op diverse tijdstippen luiden, psalmen en gebeden op de kerk lei schrijven, met de kerk-Bijbel sjouwen als het glad is, voor het uurwerk zorgen, etc. etc. Dit alles voor een jaarsalaris van 150 Carolus gulden en gratis gebruik van de schoolwoning, die bovendien ook als school werd gebruikt. Deze woning bestaat nog steeds en hierover heb ik eerder op deze site over gepubliceerd. Hier volgt hier eerst een samenvatting van de tekst in hedendaags Nederlands. 1) Van de schoolmeester wordt verwacht dat hij tijdens de dienst een hoofdstuk uit het heilige schrift voorleest. Dit stuk moet goedgekeurd zijn door de predikant 2) De schoolmeester zal voor en na de dienst op het orgel spelen, maar ook zingen als er niet gespeeld kan worden 3) De schoolmeester zal de kinderen leren schrijven en rekenen. Daarnaast zal hij ook christelijke gebeden en de psalmen van David aanleren. 4) De schoolmeester zal het hele jaar lesgeven op de volgende uren: van 7 uur ’s ochtends tot 9 uur, van 11 uur ’s ochtends tot 2 uur ‘s namiddags, van 3 uur tot 5 uur ’s namiddags. Zaterdag slechte een halve dag en zon- en feestdagen niet. De schoolmeester zal altijd aanwezig zijn en de predikant op de hoogte stellen indien dit niet mogelijk is. 5) Arme kinderen of zij die onder de hoede van de diaconie vallen betalen 3 stuivers . De andere kinderen 6 stuivers per kwartaal. 6) De schoolmeester zal het orgel onderhouden in zo verre hij daartoe machtig is. 7) De schoolmeester zal voor de juiste werking van het uurwerk van de kerk moeten zorgen. 8 ) De schoolmeester zal één dag voor de dienst om twee uur de klok moeten luiden. Op de dag van de dienst om 7 uur ’s morgens en alle dagen om 12 uur alle drie de klokken tegelijk. 9) De schoolmeester zal de klok moeten luiden tussen drie en vier uur ’s ochtends. 10) De schoolmeester zal de klok moeten luiden om acht uur ’s ochtends. 11) De schoolmeester zal de klok moeten luiden om twee uur ’s middags. 12) (Een voor mij onduidelijk passage …) Ik vermoed dat hij in een bepaalde periode van het jaar, mogelijk van Allerheiligen,1 november, tot aan 20 maart, bij zonsondergang de klok moet luiden en ook om acht uur ’s avonds. 13) De schoolmeester zal voor de dienst de tekst en de psalm bij de predikant ophalen en die op de lei in de kerk schrijven. 14) De schoolmeester zal, als het glad is, de kerk-Bijbel na het eindigen van de dienst naar het huis van de predikant brengen en bij aanvang van de dienst er ook weer vandaan zal halen. 15) De schoolmeester zal huwelijksaankondigingen niet publiceren zonder toestemming van de predikant. 16) De schoolmeester zal opletten dat de kinderen niet over de graven lopen en niet de ramen van de kerk zullen ingooien, noch dat er andere ongeoorloofde activiteiten plaatsvinden. Mocht dit gebeuren door mensen die niet onder zijn toezicht vallen dan moet hij deze aangeven bij de grietman, maar als het kinderen zijn die onder zijn toezicht vallen dan moet hij dit melden aan de predikant, de kerkeraad en de kerkvoogden. 17) De schoolmeester zal elke maand de kerk, de predikantenstoel, het vierkant (??), de kerkstoelen en -banken vegen, de ramen te stoffen en de stoelen daarna weer netjes terug zetten. 18) De schoolmeester krijgt als jaarsalaris 150 Caroli guldens in halfjaarlijkse gedeeltes op te halen bij de kerkvoogden. Deze regeling gaat in op aanstaande Lichtmis ( 2 februari) 1719. Daarnaast mag hij kosteloos gebruik maken van de schoolwoning en de tuin daar om heen. Bovenstaande artikelen beloof ik punctueel na te komen en bij plichtsverzuim onderwerp ik mij aan bestraffing van de predikant, kerkeraad en kerkvoogden. Ik heb dit ondertekend met mijn handtekening op 23 januari 1719 te Ferwerd. Jillert Claeses van Egten Ik heb ook een letterlijke transcriptie gemaakt van de tekst. Helaas zijn er toch af en toe woorden die ik niet goed kan lezen. In de tekst worden die gevolgd door dit teken: (..) Mochten er mensen zijn die de ontbrekende woorden wel kunnen lezen of andere op en aanmerkingen hebben dat is dat natuurlijk altijd welkom. Voor het opzoeken van onbekende oude woorden maak ik gebruik van deze online web applicatie: http://gtb.inl.nl/ van Instituut de Nederlandse Lexicologie. Regelment volgens welke de kerke en scholedienst in den dorpe Ferwerd van de schoolmr. na deesen sal worden waargenomen als volegt. 1) Dat de schoolmr. gehouden sal weesen op dat de openbare godsdienst met soo veel meerdere volmaaktheit mag worden gebragt sal de schoolmr. op… syn voor het singen off orgelspelen den psalmen een capittel uit de heilige schrift (..) aan de gemeente voor te leesen en dat wel uit een gedeelte den selve als de predicant sal goed vinden. 2) Dat de schoolmr. gehouden sal syn met alleen voor en na predicatiën op het orgel te speelen maar ook te singen als er niet kan gespeelt worden en voor de categesatien ook voor te singen. 3) Dat de schoolmr. de dienst met alle vlyt en neerstiergeit sal onderwijsen in het leesen schrijven reekenen en christelijke gebeeden, als meede het zingen der psalmen davids, en in de eerste beginselen in de ekegie (..) door chatiegiseren. 4) Dat de schoolmr. de scholedienst sal waarnemen het gehele jaar door ’s daags te weeten des morgens beginnende te seeven uur tot aan neegen uur en elleff uur tot aan twee uur en drie uur tot aan vijf uur behalven saterdaags de halve dag en sondaags en andere heilige dagen vri. En op dat dit met te meer needs en wenselijke voortgang der kinderen geschied maar sal de schoolmr. sp.. sijn altijd op tijdt en uren in de schole te gaan en blijven en geen beurten te suuren (..) sonder daarvan kennisse aan de predicant gegeven te hebben en aan ie(..) het ook vristaan sal niet sijn kerkeraad uit de kerkevoogt den, de schole te dikteren en na de goede voortgang der kinderen te neemen soo dikwiels het en scheven (..) sal 5) Dat de schoolmr. gehouden sal weesen de kinderen neerstig te leeren als voren geseit mits daar voor van yder kind soo onder de arme staat off diaconye opsicht synde en van welke ouders hi schoolmr. kan bekomen sal genieten drie strs. dogh yndien het van de elders niet is te bekomen het selve van de respve. staaten vooruit. Na voortgaande opstel en specificatie kan halen daar van andere kinderen ses strs. alle vierendeels jaars. 6) Dat de schoolmr op het orgel goede opsigt sal moeten houden en herstellen soo veel als hij daar kennisse van heeft. 7) Dat de schoolmr. op het uurwerk nauwkeurig sal moeten passen dat het selve corect op syn gaan maah (..) 8 ) Dat de schoolmr. met syn schulp des daags voor de preedicdagen met de grote klok te twee uren sal moeten luiden, en op de daagh van preediken, ’s morgens te seeven uure, en des middaags te twaaleff uure en ’t gaarluiden met alle drie klocken als t doenlijk is. 9) Dat de schoolmr gehouden sal weesen het gehele jaar door ’s morgens tusschen drie en vier te luiden 10) Dat de schoolmr gehouden sal syn het gehele jaar door ’s morgens met de middelste klok te aght uur te luiden. 11) Dat de schoolmr gehouden sal weesen het gehele jaar door ’s agtermiddags te twee uur uur te luiden. 12) Dat de schoolmr gehouden sal syn ’s avonds als de son in de arms gaat tot aan nieuw allerheiliges des jaars te ses uur te luiden en des ’s avonds tot aan den 20ste Martius te aght uur te luiden 13) Dat de schoolmr ook gehouden sal syn voor de pradicatien de text en psalm van de predicant te halen en deselve aan de leyen in de kerk te schryven off te setten 14) Dat de schoolmr gehouden sal syn als het slecht word, de kerkebijbel na eindigen van de godsdienst in het huis van de predicant te brengen en ten tijden den predicatien daar weeder uit te halen 15) Dat de schoolmr niet sal s mogen (..) de huwelijkse geboden, aan teschrijven den al vooren daar van kennisse, aan de predicant gegeven te hebben. 16) Dat de schoolmr gehouden sal syn neerstig opsight te houden op t kerkhoff op dat door het geduieriege loopen der kinderen de graven niet sreeden en de glasen van de kerk niet ingeworpen nogh eenige andere onordentelijkeheeden worden gepleegt en dat van luiden buiten syn opsicht bi de hre grietman aan te geven, dogh van kinderen onder syn opsicht bi de predicant en kerkeraad, en kerkevoogden 17) Dat de schoolmr gehouden sal weesen alle maanden de kerke, de predicantsstoel, het vierkant, de Lren stoelem en voorts de banken uit te veegen, de glasen te stoffen en voorts de stoelen weeder te setten in kaanordre 18) Voor welke dienst op vorenstaande art-len hi schoolmr sal genieten een jaarlijxe tractament van hondert en vijftigh Car glds alle halffjaaren bi hem van de kerkvoogden op te halen van nieuwe Lichtmis 1719 in te gaan, als meede vrije wooninge en gebruik van de schole huisinge en hovinge tuin ammetis (..) Welke bovenstaande art-len ik ondergesr. aanneeme en belove punctelijk na te komen, bereit sijnde bi wandevoir van sulk mi de inspannine en bestraffinge en censure van de predicant, kerkeraad en de kerkvoogden goedwilkeith te sullen onderwerpen, tot bevestinge van welk alles ik sulks met mijn gewoonlijke hand hebbe streekent actuin Ferwerd deesen 23 ste Janri 1719 Jillert Claeses V. Egten Bronnen en ondersteunende web sites: Rekeningen boeken Ferwerd http://www.altijdstrijdvaardig.nl Zoeken in Vroegmiddennederlands Woordenboek http://gtb.inl.nl Schoolwoning Ferwerd http://struik.vanegten.com/?p=226 Psalmen Davids http://nl.wikipedia.org/wiki/Psalmen

One response so far

Comments are closed.